Đổ lỗi thời Covid-19

Arab Saudi đổ lỗi cho Iran làm lây lan nCoV sang nước họ. Hàn Quốc tức giận trước lệnh hạn chế đi lại của Nhật và đáp trả ứng.

Vào thời khắc Covid-19 gây ra khủng hoảng toàn cầu khi xuất hiện ở hơn 100 nhà nước và vùng lãnh thổ, các nhà khoa học và quan chức y tế công cộng trên khắp thế giới đang chung tay rứa ngăn chặn dịch. Tuy nhiên, lãnh đạo ở nhiều quốc gia chừng như chú ý đến một câu hỏi khác: Có thể đổ lỗi lên đầu ai?

viên chức y tế phát tờ thông tin phòng dịch cho hành khách đến từ Iran tại sân bay Najaf ở Iraq ngày 5/3. Ảnh: AFP .

"chẳng thể tránh khỏi việc nảy sinh vấn đề chính trị liên quan đến dịch bệnh", Keiji Fukuda, cựu trợ lý giám đốc điều hành của WHO, nói. "Nhưng tôi nghĩ rằng 'trò đổ lỗi' bây chừ ở cấp độ cao hơn những gì chúng tôi từng thấy".

Sự bất mãn của công chúng đối với các lãnh đạo cũng lan nhanh như nCoV. Và khi các lãnh đạo đó tìm nơi để đổ lỗi, họ có khuynh hướng "chĩa mũi dùi" vào đích dễ đoán nhất: những bên họ vốn có bất hòa.

Bị lên án là quá chủ quan trước Covid-19, Tổng thống Mỹ Donald Trump nắm làm chệch hướng những lời chỉ trích bằng cách đổ lỗi lên chính quyền cựu tổng thống Barack Obama. Đây được coi là sự đồng điệu hiếm hoi giữa Trump với Tổng thống Iran Hassan Rouhani, người cũng cáo buộc đối thủ cố tình kích động làn sóng hoảng sợ về nCoV.

Iran ban sơ cho rằng Covid-19 đến nước này. Nhưng giờ họ đã ghi nhận hơn 5.800 ca nhiễm, 145 người tử vong vì nCoV. Một số nước khác ghi nhận những ca nhiễm có nguồn cội từ người đến từ Iran. Nhưng quốc gia phản ứng gay gắt nhất là đối thủ lâu năm của Iran trong khu vực: Arab Saudi, bên đã cấm công dân đến Iran.

Arab Saudi ngày 5/3 kết tội Iran đã làm cho dịch lây lan. Họ nói rằng 5 người Arab Saudi đã đến Iran nhưng giới chức Iran đã không đóng dấu xuất nhập cảnh vào hộ chiếu của họ. Những người này sau đó quay trở lại Arab Saudi, mang trong mình mầm bệnh.

Tại Nhật, gần một triệu bài đăng trên Twitter gần đây đề nghị Thủ tướng Nhật Shinzo Abe từ nhiệm. Ông đã "im hơi lặng tiếng" trong những tuần trước hết dịch bùng phát và cách chính quyền Nhật cũng bị lên án. Gần 700 trong số hơn 3.700 người trên tàu nhiễm nCoV, 6 người đã tử vong.

Hôm 5/3, Abe áp lệnh cách ly 14 ngày đối với quờ quạng người đi từ hoặc đi qua Hàn Quốc và Trung Quốc. Hơn 100 nhà nước đã siết hạn chế đi lại với Hàn Quốc, ổ dịch lớn thứ hai sau Trung Quốc. Tuy nhiên, động thái của Nhật Bản - "đối thủ truyền kiếp" của Hàn Quốc, được Seoul chú ý hơn cả.

Chính quyền Hàn Quốc ngày 6/3 gọi biện pháp này là "thái quá và phi lý", cho rằng Tokyo có động cơ khác ngoài ngăn dịch và tuyên bố đáp trả bằng cách siết hạn chế với người đi từ Nhật Bản. "Chúng tôi chẳng thể hiểu quyết định của Nhật khi thực hiện biện pháp không công bằng này mà không tư vấn chúng tôi trước", Hội đồng An ninh nhà nước Hàn Quốc ra tuyên bố.

Ở Anh, các chính trị gia đối nghịch chóng vánh lên án một thập kỷ "dây lưng buộc bụng" dưới thời các chính phủ cổ hủ đã làm cạn kiệt nguồn lực của hệ thống y tế, khiến họ thiếu chuẩn bị khi đối phó với dịch. Tại Hong Kong, cư dân tức giận vì chính quyền đặc khu không "cấm cửa" người từ Trung Quốc đại lục.

Giới chuyên gia đánh giá khi đối mặt với một loại virus mới lây lan nhanh chóng, chính quyền các nước chẳng thể tránh khỏi sơ sót trong khâu đối phó và mắc sai trái. "Chúng ta không nên mặc định việc một nhà nước ghi nhận số ca nhiễm cao là chính quyền nước đó mắc lỗi", Devi Sridhar, giáo sư y tế công cộng tại Đại học Edinburgh nói. "Chúng ta nên coi theo cách rằng chính phủ đó có thể đã cầm khôn xiết nhưng vẫn khó kềm chế được virus".

Tại Trung Quốc, khi Covid-19 bùng phát ở Vũ Hán tháng 12/2019, ban đầu chính quyền , hạ thấp chừng độ nghiêm trọng và còn cảnh cáo người cảnh báo dịch sớm. Tuy nhiên, giới chức nước này sau đó đã có biện pháp thẳng cánh để ngăn nCoV lây lan bằng cách áp vòng kiềm tỏa với khu vực hơn 50 triệu người. Cách tiếp cận này được quốc tế tụng ca và Trung Quốc cũng cho rằng chiến lược đối phó của mình là một "hình mẫu" để phần còn lại của thế giới học tập.

Tuy nhiên, tại Trung Quốc, sự tức giận của công chúng đối với chính phủ vẫn tiếp kiến. Khi các quan chức Trung Quốc, trong đó có Phó thủ tướng Tôn Xuân Lan, thăm Vũ Hán hôm 5/3, các cư dân đã những lời ca cẩm vọng ra ngoài cửa sổ. "Mọi thứ đều là giả!", một người dân hét lên, theo một video được báo đảng People's Daily chia sẻ.

Dấu hiệu cho thấy rõ nhiều quốc gia chật vật trong việc chống dịch là chính các quan chức chính phủ cũng nhiễm bệnh, như ở Trung Quốc, Pháp, Iran và Nhật Bản. Tình hình đặc biệt nghiêm trọng ở Iran khi hàng chục quan chức bị nhiễm, gồm Phó tổng thống và Thứ trưởng Y tế, và một đã tử vong.

giám đốc điều hành WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus hôm 5/3 giãi bày thất vọng về các chính phủ mà ông cho là đã sao nhãng chống dịch. Đây là lời khiển trách công khai gay gắt nhất của ông từ khi dịch bùng phát. "Giờ không phải là thời điểm để biện minh mà là lúc dốc toàn lực", ông nói. "Ở một số nhà nước, mức độ cam kết chính trị và các hành động diễn tả những cam kết đó không cân xứng với mức đe dọa mà quờ quạng chúng ta phải đối mặt".

Tuy nhiên, giống như mọi khi, do vấn đề mẫn cảm chính trị, lãnh đạo WHO không nêu chính danh nhà nước hay lãnh đạo nào.

Các chuyên gia lo ngại việc đổ lỗi cho nhau sẽ làm giảm niềm tin vào các hệ thống y tế công cộng và chính quyền các nước, khi họ đang cần hợp sức để vượt qua khủng hoảng. "Chúng ta có thể nói với nhau 'đó là lỗi của anh, đây là lỗi của tôi' rồi bằng lòng tình thế hiện giờ và tiếp chuyện nỗ lực", David Heymann, cựu lãnh đạo mảng bệnh lây truyền tại WHO, nói.

Phương Vũ (Theo NYTimes )